Buyuk sulola ramzi

0
424
marta ko‘rilgan.

Hindiston iqlimi, tabiati, nabotot va hayvonot olami o‘ziga xos ulug‘vor mamlakat. Ushbu g‘aroyib diyorga sayohatim davomida ajdodlarimiz bunyod etgan Tojmahal va Humoyun maqbarasi atrofidagi bog‘larning kengliklarida qad rostlab turgan ikki ulug‘vor daraxt qalbimga cheksiz hayrat soldi. Hatto, Hindiston Tibetida, tabiatni asravchi lamalar yashaydigan o‘rmon qo‘ynida ham men unga o‘xshash ulkan o‘simlikni uchratmadim. Daraxtlar beixtiyor kishi e’tiborini o‘ziga jalb qiladi. Ular shunchalik haybatli va jozibador ediki, unga to‘rt-besh kishi qulochini yozib birlashsa-da yetishi amri mahol edi.

Ulug‘vor daraxtlar yurtimizda ham, dunyoning barcha kengliklarida ham uchraydi. Biroq, uning o‘ziga xosligi shundaki, o‘zak ildizidan yana ko‘plab daraxtlar o‘sib chiqqanda asosga tirmashib, o‘rilgan sochdek birlashib ko‘kka bo‘y cho‘zishgan. Go‘yo o‘zak daraxt Hindistonga kelib saltanat bunyod etgan Bobur Mirzo edi-yu, atrofidagi unga bag‘rini berib, chirmashib turgan daraxtlar uning avlodlari ramzidek tuyuladi. “Bu shunaqa tur daraxtmi yoki maxsus o‘stirilganmi?” bu savolimga tarjimon javob bera olmadi.

Ushbu mo‘jizani men “Boburiylar sulolasi” deb nomladim. Tojmahaldagi ulug‘vor daraxtning atrofini muhofazasi uchun temir erganaklar bilan o‘rab qo‘yishibdi. To‘rt tomoniga chorpoyalar qo‘yilgan. Soyasida ko‘plab odamlar, turfa millat vakillaridan iborat sayyohlar orom olishmoqda. Go‘yo u insonlarni birdamlikka, mehr-oqibatli bo‘lishga undayotganday.

Humoyun maqbarasidagi ushbu mo‘jizakor daraxt esa katta ekin maydonini egallagan. Uning quyuq soyasida dam olar ekansiz, qalbingizni osoyishtalik egallaydi. Shunday gavjum va tig‘iz Dehlida ana shunday osuda, huzurbaxsh go‘zal maskan, ulug‘vor kenglik, mo‘jizavor o‘simlik borligiga hayron qolasiz!

Dunyoda mo‘jizalar ko‘p. Birlashgan millatlar tashkiloti 2007-yildagi ro‘yxatida Tojmahalni yetti mo‘jizaning biri deb tan oldi. Uni musulmon olamining injusi, Hindiston qurilish va bunyodkorlik ishlarining durdonasi deb ta’kidladi. Daraxt go‘yo ana shu yetti mo‘jizaning biri Tojmahalning o‘q ildizlarini eslatib turgandek edi.

 

USTOZ-ShOGIRDLIK

 

Quroni karimda qalam surasi mavjud. Sura “qalam bilan qasam” deb boshlanadi. Olloh Taolo qalamni muqaddas sanayapti, biz ham uni muqaddas deb bilamiz. Chunki, qalam ushlagan insonlarning har biridan nenidir o‘rganamiz. Biz Hindistonga qadam tashlaganda “ustoz Boburning ruhlari qo‘llasin” deya duo qildik. Zero, bizga bolaligimizdan tanish, maktab darsliklaridan ularning hayotini, ijodini o‘rganganmiz, she’rlarini yod olganmiz, ulardan olam-olam ruhlanganmiz.

 

Mehr ko‘p ko‘rgizdimu, mehriboni topmadim.

Jon base qildim fido oromijoni topmadim.

 

Shuningdek, “Boburnoma”ni o‘qiganimizda ham tabiatni o‘rganganmiz, ham geografiyani, ham adabiyotni. Allomaning asarlari o‘qib o‘rganib, qalam ushlashga mehr qo‘yganmiz. Shuning uchun biz qalamkashlar adabiyot sohasida bizga asarlari bilan ta’lim bergan har bir allomani ustoz deb ardoqlaymiz.

Bir yig‘ilishda ma’ruzachi insonning ustozi bitta bo‘ladi, deb ta’kidladi. Uning so‘zlarini eshitib beixtiyor alloma Alisher Navoiyning “Mahbub – ul – qulub” (Ko‘ngillarning sevgani) asaridagi satrlarini esladim.

Haq yo‘lida kim senga bir harf o‘qutmish ranj ila,

Aylamak bo‘lmas ado oning haqin yuz ganj ila.

 

Nahotki, ustoz birgina bo‘lsa, birinchi o‘qituvchimiz mashaqqat bilan bizga qalam ushlashni o‘rgatib, ko‘zimizni nurlantiradi. Qaysi bir murabbiyning saboqlaridan ruhlanib, unga havas qilib, keyingi qadamlar uchun yo‘nalish olamiz. Ko‘plab ustozlardan bilim olib, mehnat faoliyatimizni boshlaganimizda ham tinib-tinchimay o‘qib-o‘rganamiz. Bu yerda ham kimdir bizga ustozlik qiladi. Demak, bobomiz Mir Alisher Navoiy aytganlaridek, kimki bizga vaqtini ajratib, bilganini qizg‘anmasdan, sabr-toqat bilan biror narsani o‘rgatsa, uning qarzini yuz ganj (xazina, boylik) ila ado aylashimiz qiyin.

Biroq, u ma’ruzachining gapida ham jon bor. Avlod – ajdodlarimiz bitta kishini o‘zining piri hisoblashgan. Muhammad Xorazmshohlar piri Najmiddin Kubro, Amir Temur o‘zining ustozi – Mir Sayyid Baraka qabrini o‘zining qabri bilan yonma-yon qo‘ydirgan. Humoyun mirzo o‘z piriga o‘zining maqbarasi yonidan maqbara qurdirgan.

Pirlar odamlarni ruhan, ma’nan qo‘llab quvvatlab turishgan. Ular dunyoviy va diniy ilmlarni uyg‘unlikda olib borgan kishilardir. Xususan, Naqshbandiy, Ahmad Yassaviy, Imom A’zam G‘azzoliyning muridlari ko‘p, ularni ulug‘lashadi. Qadimdan ajdodlarimiz biror murakkab ishga qo‘l urishdan oldin “yo, pirim” deb xitob qilishgan. Bu odatlar bejiz emas, albatta. Shoir Munis o‘zidan ikki asr oldin o‘tgan Alisher Navoiyni piri-ustoz deb ta’riflaydi.

So‘z ichra Navoiy-ki, jahongir turur,

Munisga maoniy yo‘lida pir turur!

 

Shoir Munis Alisher Navoiy bilan uchrashmagan, shaxsan ta’lim olmagan bo‘lsa-da, hayot yo‘lini kuzatib asarlarini o‘qib, saboq olgan, o‘zining ruhini tarbiyat etgan. Bunday holatlarni uvaysiy ustoz ya’ni pir deyiladi.

Darhaqiqat pir bitta, ustozlar esa ko‘p. Alloma Alisher Navoiyning ustoz muallimlarga qarata aytgan she’riy satrlari, hikmatlari ham mavjud:

Hunarni asrabon netgumdir, axir,

Olib tuproqqami ketgumdir oxir.

 

Ana shunday o‘z ilmini shogirdlarga o‘rgatishga intilgan shaxslar bu ustozlardir. Ustozlik olijanob an’analarimizdan biridir. Mamlakatimizning birinchi Prezidenti Islom Karimov ustozlar haqida shunday deydi: “Agarki dunyo imoratlari ichida eng ulug‘i maktab bo‘lsa, kasblarning ichida eng sharaflisi o‘qituvchilik va murabbiylikdir” Yana ular shunday deydilar: “Bugungi erkin va ozod hayotning ma’nosi va qadr-qimmatini yoshlarning ongiga yetkazish uchun ota-onalar, ustoz-murabbiylar mas’uldir”. Demak, ustoz burchi mavqei ota-onadek ulug‘. Xalqimiz “ustoz ota-onangdek ulug‘” degan hikmatni bekorga aytmagan. Ustoz-shogirdlikning tub mohiyati shuki, uning o‘q ildizi shuki, hayotdagi, turmushdagi, turli sohadagi go‘zal an’analarni yanada asrab avaylashga, davom ettirishga da’vat etadi.

Shuning uchun ham begona yurtga qadam tashlar ekanmiz, Hindistondek katta mamlakatda buyuk saltanat bino etgan Boburiylarning izlarini izladik va har qadamda duch kelib vatandoshimiz bilan faxrlandik.

 

 

Ra’no Zaripova,

Respublikada xizmat ko‘rsatgan jurnalist

Yoyish

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.